De wereld zit vol overgewaardeerd geld; fictief kapitaal. Die hoeveelheid werd opgebouwd met het verstrekken van hypotheekleningen aan niet valabele klanten, vooral in de VS: mensen kregen leningen met hun huis als borg, waarvan verwacht werd dat het (huis) volgend jaar toch nog duurder zou zijn als vandaag. En ondertussen werd het spaargeld van de klanten door de banken op de beurs ingezet waarvan werd verwacht dat het rendement volgend jaar nog hoger zou zijn dan vandaag. In plaats van investeren, werd er dus gespeculeerd.

Logica
Het financieringssysteem is niet uit op de uitbouw van de economie, welvaart, werkgelegenheid -laat staan herverdeling-, maar op winst, voortkomende uit de economie als het moet, maar net zo graag uit speculatie en 'herfinanciering' (d.w.z. 'overwaardering'). Dat is de logica van het kapitalisme zelf.
Na de crisis van de jaren dertig had men regels bedacht om dat binnen de perken te houden -het kapitalisme tegen zichzelf te beschermen, als je wil. Dat was 'Bretton Woods', genoemd naar het plaatsje in het Verenigd Koninkrijk waar de wereldleiders tot die maatregelen had besloten. Echter sinds de jaren '70 van de vorige eeuw heeft men Bretton Woods stelselmatig en doelbewust ontmanteld: de deregularisering. Het werd een toverwoord, een idee dat om zich heen greep tot het zowat iedereen in z'n ban had; van de rechts-liberalen, over de sociaal-liberalen tot en met de sociaal-democraten.
Na de val van het 'reëel bestaand socialisme' en vooral onder invloed van de VS, de EU en internationale organisaties als het IMF werd het de norm wereldwijd: het werd verdedigd, aanbevolen, opgelegd of botweg opgedrongen. Zelfs in tijden van crisissen die minstens tendele te wijten waren aan die deregularisatie (vb. de Oost-Aziatische crisis van de jaren '90) bleef men erbij zweren.

Zeepbel
Een van de perverse resultaten was/is dat er kapitaal vanuit het Zuiden op zoek naar winst, speculatief z'n weg zocht naar de VS. De VS en het Noorden in het algemeen kreeg zo goedkoop geld binnen vanuit het arme Zuiden, in grotere hoeveelheden dan het zelf besteedde/besteedt aan ontwikkelingssamenwerking. Het verarmde/verarmd het Zuiden en voedde/voedt de financiële zeepbel in het Noorden.
Hoedanook, de zeepbel is gebarsten (ongeveer najaar 2007). Het fictief en speculatief kapitaal verdwijnt als sneeuw voor de zon, maar het vreet ook effectief kapitaal en sleurt de échte economie mee. Dat is de crisis waarvoor we staan. Er is meer aan de hand dan een 'marktcorrectie', een terugkeer naar de realiteit: spaarders mogen vrezen voor hun (niet-fictieve, niet-speculatieve) centen, voor hun jobs, voor hun koopkracht, voor hun huizen (2 miljoen Amerikanen uit hun huis gezet), ... Het is al lang geen angst meer die de mensen overvalt en te verhelpen zou zijn met 'een herstel van het vertrouwen'; het zijn reële dreigingen! Straf genoeg om radicale maatregelen ter treffen... zou je denken...

Maatregelen
Banken werden (gedeeltelijk) genationaliseerd, er kwamen overheidsgaranties en er werd geld vrijgemaakt om tussen te komen in bepaalde sectoren, dit ten belope van vele tientallen miljarden euro’s; allemaal op kosten van de belastingbetaler. Maar die slikt; vooral uit angst om anders alles te verliezen. Op die mannier heeft het systeem ons in de tang: afdokken of (nog meer) verliezen.
Het mag verwondering baren dat zoveel geld in zo’n korte tijd ‘gevonden’ kon worden. De ter beschikbaar gestelde som is ondertussen het dertigvoud van de geschatte som die nodig is om wereldwijd de hongersnood uit te sluiten; een doel dat men altijd nobel, maar onbetaalbaar vond (ondanks het economisch terugverdieneffect dat daar van zou uitgaan).

Bodemloos
Maar ondanks de grote van de sommen, valt te verwachten dat het slechts druppels op een hete plaat zijn. De hoeveelheid fictief kapitaal dat nog steeds rondwaart overtreft die sommen moeiteloos (zie ook Agora Maart ’97: ‘Er is te veel geld.’, ook nog terug te vinden op onze website) en blijft aldus fungeren als bodemloze put. De maatregelen die dus genomen zijn (overname schulden, garanties ) bieden m.a.w. slechts tijdelijk soelaas. Het is onmogelijk dat de overheid (wij dus) genoeg middelen kunnen blijven opbrengen om de boel op te kuisen.
Bovendien is er wel een erg pervers kantje aan de zaak: het gemobiliseerd geld is geleend geld; geleend op de nog steeds-vrije markt. Die leningen leveren dus winst op voor … de banken. En met name voor de banken die –om nieuwe debacles te voorkomen- hun winstmarges breder beginnen te berekenen… En ondertussen blijft de reële economie bloeden.

Ten gronde
Hoe spectaculair de getroffen en aangekondigde maatregelen ook zijn; er valt weinig of niets van te verwachten; en wel omdat men ondertussen nalaat het systeem ten gronde aan te pakken. De maatregelen –hoe socialistisch die ook soms ogen (vb. ‘nationalisering’)- mogen het kapitalisme zelf niet in vraag stellen en blijven dus onderworpen aan de logica van het systeem dat precies de oorzaak is van de crisis.
Nu dat overvloedig en overduidelijk is aangetoond dat het systeem niet werkt, dat het neo-liberalisme gefaald heeft, zou de tijd rijp moeten zijn om in te grijpen aan de wortels van het probleem.
Wij betalen de crisis niet. Het betekent dat we geen loon willen inleveren; dat de koopkracht ondersteund moet worden (o.a. door de btw op bijvoorbeeld verwarming te verlagen; ten koste van de winstmarges van die sector!); lonen en uitkeringen moeten welvaartvast zijn, via arbeidsduurvermindering moet er werk gecreëerd/gegarandeerd worden;…De banken en het financieringswezen moet effectief (niet louter tijdelijk en niet louter de verliezen ervan) genationaliseerd worden; dit wil zeggen onder democratische controle gebracht worden. De economie moet overigens hergeoriënteerd worden, weg van het groeimodel (met de winstlogica), in sociale en ecologische richting. Het ‘speculatiesysteem’ niet louter (opnieuw) onder controle gebracht worden door het (opnieuw) invoeren van strenge controlemechanismen; het moet ontmanteld worden. De fiscale paradijzen moeten verdwijnen, zelfs de beurs moet er aan geloven.

De crisis moet aangegrepen worden om het systeem zelf aan te pakken. Het is een historische kans.