Fientje Moerman, Vlaams Minister van Wetenschap (Open-VLD) klaagt dat Vlaanderen te weinig brains heeft; of toch dat we ze niet voldoende gebruiken. Nu, als je afgaat op hetgeen we bereid zijn te slikken op het vlak van televisieprogramma’s en liedjeswedstrijden, zou ze gelijk kunnen hebben… Maar ze heeft het over wat anders. Vlaanderen, de overheid en de banken hebben voldoende fondsen om de innovatie te stimuleren, maar het levert weinig innoverends op. Er heerst in ons land provincialisme!

In een vorig nummer van Agora kon je al eens lezen dat de richting waarin de brains die we hebben, denken voor een groot deel bepaald worden door richting waarin ze worden geacht te denken van diegenen die de het geld ophoesten. Onderzoeken naar de kwaliteit van producten die gefinancierd worden door de producenten leveren veel te vaak positieve resultaten op.
Russische wetenschapper klagen er ook over dat de regering aldaar een commissie wil instellen die hun onderzoek zal sturen. Is de klaagzang van Fientje Moerman soortgelijk? Is haar vraag om op de proppen te komen met innoverende ideeën nu een stimulans voor de creatieve brains of net niet?
Werkgevers interpreteren het alleszins in een sturende richting: onderzoeksresultaten moeten vaker dan nu het geval is gecommercialiseerd worden. Goed voor de economie, goed voor de werkgelegenheid en vooral goed voor de winst.
Innovatie, daar is nooit niemand tegen. ’t Klinkt goed en een oproep daartoe dult nooit kritiek. En toch: het is een hol begrip: wat moet er dan zo snel vernieuwd worden en waartoe? De enige reden die ik kan bedenken is: kapitalisme. Afzetmarkten en bijhorende winstmarges inpalmen via het spel van de concurrentie. En omdat markten zo snel verzadigd geraken (ook al inherent aan het kapitalisme en de concentratie van kapitaal) probeert men het draaiende te houden door te vervangen: steeds meer te vervangen en steeds sneller te vervangen. De ene tv door een bredere tv, de ene auto door een zuinigere auto, de ene technologie door een groenere technologie, brood door ontbijtgranen, je zwarte broek door een modieuzer anderkleurig model, … etc…
Steeds worden er goede argumenten aangebracht om de vervanging van het ene door het andere te rechtvaardigen: betere beeldkwaliteit, beter voor het milieu, gezonder, hipper,… Mooi, een anozel liedjesprogramma op breedbeeld? Mooi ook, een zuinigere wagen die gigantische hoeveelheden energie en grondstoffen heeft opgeslorpt en die net zo goed in de file vastzit… We kunnen nog een tijdje doorgaan… al die vernieuwingen zijn steeds maar meer van hetzelfde, ze zijn belastend voor het milieu en het grote verschil met je oude spullen is dat je er opnieuw voor hebt betaald en je ze volgend jaar opnieuw zal moeten vervangen… want innoveren, dat moeten we blijven doen! Het is opium voor het volk.

Brian Wash